ਸਾਡੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹਾਲੇ ਬਾਕੀ ਹੈ- ਸੁਤੰਤਰ ਸੋਚ, ਸੁਤੰਤਰ ਰਵੱਈਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਡਰ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣੋ- ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ (3-5-2025)

ਸੁਤੰਤਰ ਸੋਚ, ਸੁਤੰਤਰ ਰਵੱਈਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਡਰ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣੋ
10 ਜੂਨ, 1956 ਨੂੰ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਅੰਬੇਡਕਰ ਭਵਨ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਭਾਰਤੀ ਬੁੱਧ ਸੰਘ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ 2500ਵੇਂ ਬੁੱਧ ਮਹਾਪਰਿਨਿਰਵਾਣ ਦਿਵਸ, ਜਯੰਤੀ ਅਤੇ ਸੰਬੋਧੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੰਬੋਡੀਆ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵੀਰ ਧਰਮਵੀਰ ਮਹਾਥੇਰਾ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਡਾ. ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ,
ਭੈਣੋਂ ਅਤੇ ਭਰਾਵੋ,
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਅਨਿਆਂ, ਬੇਰਹਿਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਜਾਤ-ਪਾਤ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੈਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਭਾਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ‘ਤੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸ਼ੂਦਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਜਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਰਮ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਗ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਲਾਮ ਹਨ। ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ, ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਜਾਤਾਂ, ਜੋ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ‘ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਰਦਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਬਰਾਬਰ ਹਨ – ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਖੁਦ ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜ ਕੇ ‘ਬਹੁਜਨ ਹਿਤਾਏ, ਬਹੁਜਨ ਸੁਖਾਏ’ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਪਹਿਲਾਂ, ਆਰੀਅਨ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ (ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਕਤਲ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਖਾਧੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਗਾਵਾਂ ਖਾਧੀਆਂ ਹਨ।
ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ, ਸਤਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪ-ਜਾਤੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਊ ਮਾਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਲੜਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਦਾ ਪੈਰੋਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਚੁਣਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੀ ਗਲਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਹਿੰਸਾ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰਤ ਕਾਰਨ ਮਾਰਨਾ ਅਤੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਾਰਨਾ! ਜੇਕਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਦੇਸ਼ ਸੰਕਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ, ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦੇ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਿੰਸਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਬੋਧੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਆਪਣੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇਣਾ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹਿੰਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬੋਧੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਉਵੇਂ ਹੀ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀਵਾਦ ਆਦਿ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤੱਤ ਪਾ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਦੇ ਲੇਖਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੇਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਨੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ? ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ‘ਧੰਮਪਦ’ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਧੰਮਪਦ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾ ਦਿਓ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਲੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪਹਿਲਵਾਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤਾਕਤ ਵਧਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਤਾਕਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਡਰਪੋਕ ਕਦੇ ਲੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਮੈਂ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲੜਾਂਗਾ। ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਮਾਨਸਿਕ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਬੁੱਧ ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਚੱਲੋਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲੇਗਾ, ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਕਤ ਵੀ ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਉੱਜਵਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨਾਲ ਜੀਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ।

ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਵੰਡ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾ ਲੜਨ। ਸਰਕਾਰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪੈਸੇ ਲੈਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਲਏ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਪੈਸਾ ਕਮਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਅਛੂਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲੜਦਾ ਰਹਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦ ਸਕਦਾ। ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਕੁਚਲੋ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਚੇਤ ਰਹੋ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਸਿਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚਾ ਰਹੇ। ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਅ ‘ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਦੂਤ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਜਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਮਰ ਚੇਲਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਰਸਤਾ ਸਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ। ਪਰ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ। ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ। ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਕੁਝ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਮਨੁੱਖ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਨ ਲਈ ਕਹਾਂਗਾ।