Blog

10 जून, 1956 को दिल्ली के अम्बेडकर भवन के मैदान में एक सभा का आयोजन किया गया था। इसमें तीस हजार से भी अधिक जन समुदाय उपस्थित था। दिल्ली की भारतीय बौद्धजन समिति की शाखा की ओर से 2500वां बुद्ध महापरिनिर्वाण दिन, जयंति और संबोधी दिन मनाने के लिए इस सभा का आयोजन किया गया था। कंबोडिया के आदरणीय वीर धर्मवीर महाथेरा सभा के अध्यक्ष थे। डॉ. बाबासाहेब अम्बेडकर ने कहा,
बहनों और भाइयों,
ब्राह्मण धर्म अन्याय, निर्ममता, गरीबों के शोषण का जनक है। वर्णव्यवस्था में ब्राह्मण सबसे ऊपर वाली पायदान पर हैं। उनके बाद क्षत्रीय, उनके बाद वैश्य और इन सबका बोझ अपने सिर पर लिए सबसे निचली पायदान पर शूद्र हैं। शूद्रों को अगर अपनी उन्नति करनी हो तो उसे ऊपरी तीन वर्णों के साथ संघर्ष करना पड़ेगा। इन तीनों वर्णों का जरा भी मन नहीं होता कि वे शूद्रों के कल्याण की चिंता करें। वैश्यों और क्षत्रियों से धर्म ने ब्राह्मणों को अधिक श्रेष्ठ बनाया है इसलिए वे ब्राह्मण वर्ग के धार्मिक गुलाम हैं। सीधे-सादे शब्दों में कहना हो तो शूद्रों की उन्नति की राह के रोड़े बने हुए ये तीन वर्ण उसके दुश्मन हैं।
जिस समाज में धार्मिक स्तर पर लोगों को नोचा-खसोटा जाता हो, वहां किसी प्रकार की उन्नति की आप कैसे उम्मीद कर सकते हैं? इसी कारण शूद्रों को हमेशा पैरों तले दबाए रखा गया और जब- जब उन्होंने विरोध में लड़ने के लिए कमर कसी तब-तब उनके सिर को गर्दन से अलग किया गया।
इसके ठीक विपरीत बौद्ध धर्म की ओर देखें, इसमें जातिवाद और विषमता का कोई स्थान नहीं। सभी अधिकार समान- धर्म में सबको समान अधिकार। कोई उच्च नहीं कोई निम्न नहीं। खुद बुद्ध ने अन्याय के खिलाफ लड़ कर ‘बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय’ धर्म की स्थापना की।
पहले आर्य (ब्राह्मण) पूजा करते समय हजारों पशुओं की बलि चढ़ाया करते थे ।
पशु हत्या का इतिहास (गाय और भैंसों का कत्ल ) अगर देखा जाए तो अंग्रेजों ने और मुसलमानों ने इस देश की जितनी गायें मार कर खाई होंगी उससे अधिक गायें उस युग के ब्राह्मणों ने खाई हैं।
पहले चार तरह के ब्राह्मण थे। समयांतर से उनकी सत्रह अलग उपजातियां बनीं। ब्राह्मण धर्मग्रंथों से पता चलता है कि गोमांस के हिस्से को लेकर, गायों-भैंसों की चमड़ी पर मालिकियत को लेकर हमेशा ब्राह्मणों में युद्ध हुआ करते थे। ब्राह्मणों के देवताओं को प्रसन्न रखने के लिए जो पशुहत्या नहीं करते थे उन्हें ब्राह्मण धर्मानुयायी नहीं माना जाता था। इसी कारण बौद्ध धर्म अस्तित्व में आया। बौद्ध धर्म ने मानव को सोचने की आजादी देकर पूरी तरह सोच कर योग्य मार्ग अपनाने की आजादी दी है। नैतिकता पर आधारित अहिंसा का उपदेश बौद्ध धर्म में दिया गया है। इस बारे में आश्चर्य का कोई कारण नहीं है। लोगों ने अहिंसा का गलत अर्थ लगाया। इंसान को पशुहत्या नहीं करनी चाहिए या हाथ में तलवार लेकर देश की रक्षा के लिए लड़ना नहीं चाहिए यह अहिंसा नहीं है। अहिंसा दो बातों पर आधारित है। आवश्यकता के लिए हत्या और हत्या करने की इच्छा हुई इसलिए हत्या ! राष्ट्र पर अगर हमला हुआ, देश अगर संकटों से घिरा तो तलवार हाथों में लेकर, राष्ट्र की रक्षा के लिए हथेली पर सिर लेकर युद्ध क्षेत्र में कूद जाना और दुश्मनों का सफाया करना, उनकी हत्या करना हर नागरिक का कर्तव्य है। इसका मतलब है कि यह हिंसा आवश्यक थी। उसे बौद्ध दर्शन में उच्चतम स्तर की अहिंसा कहा जाता है। दूसरी, मारने की इच्छा मन में पैदा होना। यानी कि अपने संतोष के लिए पशुबलि देना, पशुहत्या करना इसे हिंसा कहा गया है।
बौद्ध दर्शन को जैसे का तैसा अपनाकर उसी में अपने जातिवाद आदि के तत्व घुसेड़कर हिंदू दार्शनिक उसे अपना दर्शन कहते हैं। ब्राह्मण धर्म के लेखक कहते हैं वेद प्रजापति ने दिए हैं। भगवान बुद्ध ने सवाल पूछा कि प्रजापति किस जगह से पैदा हुआ? हिंदुओं के वेद और गीता का अध्ययन करें तो ध्यान में आता है कि भगवतगीता और कुछ नहीं बल्कि ‘धम्मपद’ ही है। लेकिन ब्राह्मण धम्मपद की नकल करते हुए उसमें जातिव्यवस्था घुसेड़ना नहीं भूले। खुद श्रीकृष्ण ने अपने शिष्यों को उपदेश किया कि ब्राह्मणेतरों को कोई ज्ञान नहीं देना अथवा धर्मोपदेश नहीं देना ।
प्रार्थना करने से या किसी के पैर पकड़ने से वे तुम्हें कुछ नहीं देंगे। लड़ना हो तो अपनेअंदर पहलवानों-सी ताकत होनी चाहिए। पहलवान बहुत खाता है, उसे हजम भी करता है और उससे शक्ति प्राप्त करता है । उसी प्रकार आपकी मानसिक ताकत बढ़नी चाहिए। सत्य और सही मार्ग का आश्रय तो मानसिक शक्ति प्राप्त होती है। डरपोक कभी भी लड़ नहीं सकते। अस्पृश्यता की गंदगी हटाने के लिए मैंने कई सालों से अथक मेहनत की है। लेकिन अभी तक मैं अपने उद्देश्य में सफल नहीं हुआ हूं। मेरा मन मजबूत है। इसलिए मैं आखिर तक लडूंगा। जुल्मों के खिलाफ लड़ने के लिए मानसिक बल और नैतिक साहस चाहिए। वह आपको प्राप्त हो इसके लिए मैं आपको नई राह बताता हूं। आप अगर बुद्ध मार्ग का अनुसरण करें तो दुनिया में आपको प्रतिष्ठा प्राप्त होगी, इतना ही नहीं आपको बलप्राप्ति भी होगी और आपके बालबच्चों का भविष्य उज्ज्वल बनेगा। समानता और स्वाभिमान से जीने की राह दिखाने के लिए वे आपके प्रति कृतज्ञ रहेंगे।
मैंने सुना है कि लोग अन्याय के खिलाफ लड़ें नहीं, इसलिए उन्हें अपने दल में ले आने के लिए काँग्रेस उन्हें पैसा बांट रही है। सरकार मुझसे भी पैसा लेने के लिए कह रही थी। उद्देश्य उनका यह था कि मेरा मुंह बंद रहे। लेकिन आप जानते हैं कि मैंने कभी पैसा नहीं लिया। अपना पेट पालने के लिए मैं मेहनत करके पैसा कमाऊंगा। अस्पृश्यों के अधिकारों की और हित की रक्षा के लिए आखिर तक लड़ता रहूंगा । इसीलिए मैं आपसे विनती करता हूं कि ध्यान रहे कि भले कुछ भी क्यों न हो जाए कोई आपका स्वाभिमान न खरीद पाए कांग्रेस के पैसा देकर खरीदने के षडयंत्र को कुचल दो। समाज में गर्दन हमेशा ऊंची रहे इसलिए हमेशा खबरदार रहें। सब कुछ दांव पर लगा कर अपना और समाज का स्वाभिमान कायम रखें। मैं कोई दूत नहीं हूं। या ईश्वर का प्रतिनिधि भी नहीं हूं। मैं भगवान बुद्ध का विनम्र शिष्य हूं। मैं आपको यह मार्ग दिखा रहा हूं। यह मार्ग अगर आपको सही लगता हो तो आप उसका अनुसरण करें। लेकिन इस मार्ग को अपनाने से पहले उसके बारे में सभी पहलुओं पर सोचिए । भगवान बुद्ध ने अपने अनुयायियों से कहा कि किसी भी बात का स्वीकार पूरी तरह से सोच समझ कर ही कीजिए । बिना सोचे-समझे किसी बात को ना स्वीकारें । प्रकृति में मानव स्वतंत्र है, इसीलिए मैं आपसे कहूंगा कि स्वतंत्र विचार – प्रणाली का स्वतंत्र रूप से निडर नागरिक बनें।

ਸੁਤੰਤਰ ਸੋਚ, ਸੁਤੰਤਰ ਰਵੱਈਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਡਰ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣੋ
10 ਜੂਨ, 1956 ਨੂੰ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਅੰਬੇਡਕਰ ਭਵਨ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਭਾਰਤੀ ਬੁੱਧ ਸੰਘ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ 2500ਵੇਂ ਬੁੱਧ ਮਹਾਪਰਿਨਿਰਵਾਣ ਦਿਵਸ, ਜਯੰਤੀ ਅਤੇ ਸੰਬੋਧੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੰਬੋਡੀਆ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵੀਰ ਧਰਮਵੀਰ ਮਹਾਥੇਰਾ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਡਾ. ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ,
ਭੈਣੋਂ ਅਤੇ ਭਰਾਵੋ,
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਅਨਿਆਂ, ਬੇਰਹਿਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਜਾਤ-ਪਾਤ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੈਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਭਾਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ‘ਤੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸ਼ੂਦਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਜਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਰਮ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਗ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਲਾਮ ਹਨ। ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ, ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਜਾਤਾਂ, ਜੋ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ‘ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਰਦਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਬਰਾਬਰ ਹਨ – ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਖੁਦ ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜ ਕੇ ‘ਬਹੁਜਨ ਹਿਤਾਏ, ਬਹੁਜਨ ਸੁਖਾਏ’ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਪਹਿਲਾਂ, ਆਰੀਅਨ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ (ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਕਤਲ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਖਾਧੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਗਾਵਾਂ ਖਾਧੀਆਂ ਹਨ।
ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ, ਸਤਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪ-ਜਾਤੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਊ ਮਾਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਲੜਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਦਾ ਪੈਰੋਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਚੁਣਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੀ ਗਲਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਹਿੰਸਾ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰਤ ਕਾਰਨ ਮਾਰਨਾ ਅਤੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਾਰਨਾ! ਜੇਕਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਦੇਸ਼ ਸੰਕਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ, ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦੇ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਿੰਸਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਬੋਧੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਆਪਣੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇਣਾ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹਿੰਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬੋਧੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਉਵੇਂ ਹੀ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀਵਾਦ ਆਦਿ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤੱਤ ਪਾ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਦੇ ਲੇਖਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੇਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਨੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ? ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ‘ਧੰਮਪਦ’ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਧੰਮਪਦ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾ ਦਿਓ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਲੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪਹਿਲਵਾਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤਾਕਤ ਵਧਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਤਾਕਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਡਰਪੋਕ ਕਦੇ ਲੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਮੈਂ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲੜਾਂਗਾ। ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਮਾਨਸਿਕ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਬੁੱਧ ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਚੱਲੋਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲੇਗਾ, ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਕਤ ਵੀ ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਉੱਜਵਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨਾਲ ਜੀਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ।

ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਵੰਡ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾ ਲੜਨ। ਸਰਕਾਰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪੈਸੇ ਲੈਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਲਏ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਪੈਸਾ ਕਮਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਅਛੂਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲੜਦਾ ਰਹਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦ ਸਕਦਾ। ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਕੁਚਲੋ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਚੇਤ ਰਹੋ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਸਿਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚਾ ਰਹੇ। ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਅ ‘ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਦੂਤ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਜਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਮਰ ਚੇਲਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਰਸਤਾ ਸਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ। ਪਰ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ। ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ। ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਕੁਝ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਮਨੁੱਖ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਨ ਲਈ ਕਹਾਂਗਾ।